BAC/Aérospatiale Concorde 1:144

Concorde, mimo, że od 12 lat żaden jego egzemplarz nie wzniósł się już w powietrze, pozostaje do dziś jednym z najbardziej znanych i rozpoznawalnych samolotów pasażerskich.

concorde1
Jego historia sięga początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Wówczas rozpoczęto w Wielkiej Brytanii i Francji prace nad pasażerskim transportem naddźwiękowym. Przewidywane koszty były jednak tak duże (m.in. z tego powodu zaniechano w 1971 roku rozwoju podobnego projektu w USA), że postanowiono połączyć wysiłki. W 1962 roku zawarto międzynarodowe porozumienie, w którym uczestniczyły państwowe konsorcja lotnicze British Aircraft Corporation oraz francuskie Aérospatiale. Wynikiem współpracy był elegancki odrzutowiec o smukłym kadłubie w kształcie igły w układzie podwójnej delty. Nazwano go Concorde, co miało podkreślić jego międzynarodową genezę.

concorde2
Pierwszy oblot nowego samolotu nastąpił 2 marca 1969 roku, zaś prędkość dźwięku przekroczono po raz pierwszy 1 października. Początkowo zainteresowanie wśród potencjalnych użytkowników było duże, złożono 100 zamówień od głównych przewoźników lotniczych. Jednak przez 7 lat, które minęły od pierwszego startu do rozpoczęcia produkcji seryjnej, większość kontrahentów się wycofała. Przyczyny były różne – kryzys paliwowy w 1973 roku, droga eksploatacja, zbyt duże zanieczyszczenie powietrza, hałas oraz grom ponaddźwiękowy, który powodował, że przekraczanie bariery dźwięku było możliwe tylko nad obszarami niezamieszkałymi. Dodatkowo do idei takiego samolotu zniechęciła spektakularna katastrofa radzieckiego konkurenta Tu-144 na Międzynarodowym Salonie Lotniczym w Paryżu w 1973 roku.

concorde3
Ostatecznie zakupu dokonały tylko Air France i British Airways. Pierwsze loty rejsowe rozpoczęły się w styczniu 1976 roku. Po początkowych perturbacjach związanych głównie z protestami dotyczącymi hałasu Concorde regularnie kursował na linii atlantyckiej od 1977 roku. Pojawiał się także na innych trasach, jednak głównym kierunkiem pozostawał Nowy Jork.

concorde9
Concorde przez wiele lat, mimo drobnych incydentów, miał opinię najbezpieczniejszego samolotu świata. Dobrą passę przerwała katastrofa, która miała miejsce 25 lipca 2000 roku pod Paryżem. Zginęło 113 osób – 100 pasażerów, 9 członków załogi i 4 osoby (w tym dwie Polki) przebywające w hotelu, w który uderzył uszkodzony samolot. Przyczyną wypadku była uszkodzona opona, której fragmenty uszkodziły zbiornik paliwa i spowodowały jego wyciek. Nastąpił zapłon, który doprowadził do tragedii.
Po wypadku loty wszystkich egzemplarzy Concorde zostały zawieszone na rok. Po wprowadzeniu poprawek w konstrukcji samolotu jego eksploatację wznowiono, jednak już w półtora roku później ogłoszono wycofanie ze służby. Jako przyczyny podano rosnące koszty obsługi, niską liczbę pasażerów po katastrofie z 2000 roku, a także ogólny spadek natężenia ruchu lotniczego po atakach z 11 września. Ostatecznie uziemienie floty Concorde nastąpiło w październiku 2003 roku.

concorde10
Kartonowy model w skali 1:144 autorstwa Erika te Groena (www.ariespapermodels.nl) i Ralpha Currella przedstawia egzemplarz F-BTSD znajdujący się w Le Bourget Air and Space Museum w Paryżu. Jest utrzymywany w stanie operacyjnym i, teoretycznie, mógłby nadal wystartować po niezbędnej renowacji.
Opracowanie (również w innych wersjach, m.in. British Airways) jest dostępne pod adresem http://www.currell.net/models/concorde.htm

concorde8

concorde6

concorde7

concorde4

concorde5

Bugatti Type 51 1:36

Ettore Bugatti (1881-1947) znany był przede wszystkim jako projektant i producent wysokiej klasy (i wysokiej ceny…) samochodów sportowych. Pierwsze auta firmowane jego nazwiskiem powstały jeszcze przed I wojną światową, jednak główne sukcesy przypadły już na lata międzywojenne.

bugatti511
Samochód Bugatti Type 51 powstał jako rozwinięcie bardzo udanego Type 35. Zadebiutował na torach wyścigowych w 1931 roku kontynuując pasmo sukcesów swego poprzednika. Pierwsze zwycięstwo w tym sezonie odniósł w Grand Prix Tunisu, następny sukces to Grand Prix Monaco, Grand Prix Francji, Grand Prix Belgii… Uległ tylko Alfie Romeo, Maserati i Mercedesowi. Wszystkie te firmy miały wsparcie państwowe, Bugatti na taką pomoc nie mógł liczyć.

bugatti515
Prezentowany model nosi oznakowanie zwycięzcy Grand Prix Monaco. W tym wyścigu jego kierowcą był słynny Louis Chiron. 100 okrążeń zajęło mu 3 godziny 39 minut i 9 sekund. Wygrał przewagą 4 sekund nad Maserati.

bugatti514
Kartonowy model autorstwa Takayoshi Ichiyamy pochodzi ze strony www5b.biglobe.ne.jp/~kamaboko/1_30model/. Z przyczyn technicznych został przeskalowany do podziałki 1:36. Mimo pewnych uproszczeń prezentuje się całkiem sympatycznie.

bugatti513
Do sportowych samochodów Bugatti mam spory sentyment. Był to pierwszy chyba model (no, coś w rodzaju…) wykonany przeze mnie całkowicie samodzielnie na podstawie kilku niezbyt wyraźnych fotografii z ówczesnej prasy i plastikowego modeliku produkcji Spółdzielni Estetyka produkowanego w latach siedemdziesiątych (Type 35, kopia bodaj Matchboxa). Dość nieforemny, malowany plakatówkami i srebrolem przetrwał dobrych kilka lat. Niestety, nie mam już fotografii tego dziełka, z którego jako dziecko byłem bardzo dumny. Może się kiedyś odnajdzie…

bugatti517

bugatti518

bugatti516

bugatti512

I tak na koniec wariacja na temat:

bugatti519

RWD-4 1:33

Dwumiejscowy samolot sportowy skonstruowany i zbudowany w warszawskiej wytwórni RWD przez inżynierów: Stanisława Rogalskiego, Stanisława Wigurę i Jerzego Drzewieckiego (stąd RWD) w 1929 r. Był rozwinięciem udanego samolotu sportowego RWD-2, na którym piloci polscy zdobywali kilka międzynarodowych rekordów odległości i wysokości w 1929 r.

rwd4_1
RWD-4 zbudowano specjalnie na II Challenge w 1930 roku. Wzięły w nim udział trzy samoloty tego typu ze znakami rejestracyjnymi: SP-ADK (pilot Franciszek Żwirko, jego towarzyszem był Stanisław Wigura), SP-ADL (pilot Jerzy Bajan), SP-ADM (pilot Tadeusz Karpiński) oraz trzy RWD-2. Rajd ukończył tylko Jerzy Bajan na SP-ADL, zajmując 32 miejsce. Ogółem II Challenge ukończyło 35 maszyn na 61 startujących.

rwd4_4
Samolot SP-ADK nie miał szczęścia: został uszkodzony podczas lądowania na lotnisku Hendon w Anglii po zderzeniu z samochodem-cysterną. Po naprawie wystartował do dalszego lotu. W ciężkich warunkach przeleciał Pireneje, jednak pod Saragossą silnik odmówił posłuszeństwa. Załoga musiała wylądować na pustynnym bezludziu. Niezmordowany Wigura stojąc na ośle – jedynym „przedmiocie”, który znaleziono w najbliższej okolicy, by podstawić pod silnik – w tropikalnym upale próbował rozebrać i naprawić zbuntowany motor. Uszkodzenia jednak były zbyt duże – urwany zawór, rozbity tłok – przez co samolot stał bezczynnie kilka dni i zgodnie z regulaminem został wyeliminowany z zawodów.

rwd4_2
Żywot tego egzemplarza był niedługi, gdyż po kilku następnych drobnych awariach został skasowany w 1931 r. Samoloty RWD-4 (zbudowano tylko 6 sztuk) uczestniczyły w modnych wówczas rajdach i zlotach: krajowych i zagranicznych, dziennych i nocnych, letnich i zimowych (na nartach). Ostatnie egzemplarze skasowano w 1936 roku.

rwd4_3
Model kartonowy wykonany z wycinanki opracowanej przez Wiesława Bączkowskiego i opublikowanej w Małym Modelarzu 12/1996. Niestety, opracowanie zawierało kilka błędów łącznie z niedopasowaniem niektórych części. Tym niemniej makieta prezentuje się całkiem efektownie.

Opis i historia samolotu: powyższy numer Małego Modelarza oraz Samoloty w historii i miniaturze Wiesława Schiera (Warszawa, 1973)

USS Monitor 1:144

ussmonitor2

W pierwszych miesiącach wojny secesyjnej (1861-1865) działania wojenne przybrały obrót raczej niekorzystny dla stanów północnych. M. in. ich wojska musiały opuścić Norfolk, gdzie pozostawiły nieukończoną fregatę parowo-żaglową Merrimack. Jej kadłub konfederaci wykorzystali do budowy silnie uzbrojonego (3 działa 230 mm, 2 działa 150 mm i 2 działa gwintowane 180 mm) pancernika CSS Virginia.
W odpowiedzi marynarka Północy rozpoczęła budowę okrętu projektu szwedzkiego inżyniera Johna Ericssona. Projekt był nowatorski – zdecydowanie odbiegał od dotychczasowej koncepcji okrętu. Zbudowany w całości z żelaza, silnie opancerzony, z napędem parowym uzbrojony został w dwa działa 280 mm umieszczone w obrotowej wieży. Burta była bardzo niska, co utrudniało trafienie w okręt, było to jednak okupione niską dzielnością morską.

ussmonitor6
Okręt, nazwany USS Monitor, zwodowano 30 stycznia 1862 roku, zaś ukończono 6 marca. Tego samego dnia został wysłany w pierwszy rejs bojowy do zatoki Hampton Roads.
8 marca Virginia wtargnęła na wody zatoki, gdzie stacjonowała eskadra Północy. Szybko rozprawiła się z dwiema drewnianymi fregatami Północy. Jednak obawiając się wejścia na mieliznę okręt Konfederacji wycofał się, by powrócić następnego dnia. Tymczasem w nocy zdążył do Hampton Roads dopłynąć Monitor. Po powrocie Virginii, chcącej dokończyć dzieło zniszczenia zapoczątkowane poprzedniego dnia, wywiązała się walka artyleryjska. Pozornie słabszy okręt Unii okazał się równorzędnym przeciwnikiem.
W pewnej chwili eksplozja jednego z pocisków Virginii czasowo oślepiła kapitana Monitora, Johna Wordena. Okręt wycofał się dla oceny szkód. Virginia, która w trakcie walki weszła na mieliznę, również doznała uszkodzeń. Dlatego po uwolnieniu się także odeszła z wód zatoki. Po bitwie obie strony przypisywały sobie zwycięstwo.

ussmonitor1
Dalsza służba USS Monitor nie była zbyt długotrwała. 31 grudnia krótko po północy holowany do Beaufort w Karolinie Północnej zatonął w sztormie niedaleko przylądka Hatteras. Zginęło 16 marynarzy.
W sierpniu 1973 roku okręt badawczy Uniwersytetu Duke zlokalizował wrak Monitora na głębokości 70 metrów w odległości około 16 mil morskich od Przylądka Hatteras. W październiku 1974 roku wpisano go do National Register of Historic Places, zaś 30 stycznia 1975 roku uznano go za pierwsze Narodowe Sanktuarium Morskie. Rozciąga się na odległość jednej mili od wraku i jest zarządzane przez National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA).

Uproszczony model USS Monitor w skali 1:144 w opracowaniu Johna A. Tilleya pochodzi ze strony NOAA i jest dostępny pod adresem http://monitor.noaa.gov/publications/education/paper_model/model.pdf

ussmonitor7

ussmonitor3

ussmonitor4

ussmonitor5

Fokker Dr I 1:72

Fokker Dr I powstał na zlecenie dowództwa niemieckiego lotnictwa w połowie 1917 roku. Miał być odpowiedzią na sukcesy angielskiego Sopwitha Triplane, który zrobił ogromne wrażenie na cesarskich sztabowcach.

fokkerdr15
Fokker Dr I, mimo, że był inspirowany konstrukcją firmy Sopwith, nie był kopią alianckiego myśliwca. Reinhold Platz, konstruktor w zakładach Fokkera, wykorzystał jedynie ogólną koncepcję trójpłatowca i silnik rotacyjny. Natomiast oryginalna wolnonośna konstrukcja płatowca było całkowicie jego dziełem. Wyeliminował on całkowicie zewnętrzne usztywnienia, starał się nawet usunąć słupki łączące płaty, polegając całkowicie na wytrzymałości własnej skrzydła z grubym profilem.

fokkerdr13
Samolot był bardzo zwrotny, miał dobrą prędkość wznoszenia, jednak jego prędkość pozioma nie była rewelacyjna z powodu zbyt słabego silnika. Osiągał jedynie 165 km/h, co w 1917 roku absolutnie już nie wystarczało. Mimo to opinia pilotów, którym przekazano egzemplarze testowe – Wernera Vossa i Manfreda von Richthofena – był bardzo pochlebna. To zdecydowało o rozpoczęciu produkcji słynnych później trójpłatowców.

fokkerdr17
W trakcie służby zdarzyło się szereg katastrof, które przypisywano zbyt słabej konstrukcji wolnonośnej – m. in. zdarzały się przypadki urwania górnego płata w trakcie lotu nurkowego. Zważywszy, że samolot posiadał lotki jedynie na górnym płacie, skutków nietrudno się domyślić. Po zbadaniu jednak okazało się, że winne były złe materiały i niechlujne wykonawstwo, z którego zresztą zakłady Fokkera były słynne. Po wymianie płatów i polepszeniu nadzoru produkcję wznowiono. Ogółem do maja 1918 roku Fokkerów Dr I zbudowano 320 sztuk. W chwili zakończenia wojny w służbie znajdowało się ich jeszcze ponad 60. Do dzisiaj nie przetrwał ani jeden.

fokkerdr16
Model przedstawia egzemplarz, na którym latał słynny as myśliwski Manfred von Richthofen (80 zwycięstw powietrznych). Przydomek „Czerwonego Barona”, który nadali mu angielscy przeciwnicy, zawdzięczał czerwonemu malowaniu samolotów, na których latał. Od 1917 roku było dowódcą – początkowo eskadry Jasta 11, później pułku myśliwskiego Jagdgeschwader I. Od końca sierpnia, jako jeden z najznamienitszych asów, latał na Fokkerze Dr I i z nim już później był powszechnie kojarzony.

fokkerdr12
Von Richthofen zginął 21 kwietnia 1918 roku, zestrzelony najprawdopodobniej przez ogień australijskich karabinów maszynowych z ziemi. Oficjalnie jednak Brytyjczycy, ze względów propagandowych, podali, że dokonał tego Arthur Brown na samolocie Sopwith Camel. Został pochowany z honorami wojskowymi przez 3 dywizjon australijskich sił powietrznych. Od 1975 roku spoczywa w rodzinnym grobie na cmentarzu w Wiesbaden.

fokkerdr11
Model wykonany całkowicie z kartonu w skali 1:72 na podstawie opracowania nieżyjącego już, niestety, Fabrizio Prudenziati. Strona autora od początku maja już nie istnieje. Jej kopia dostępna jest pod adresem https://web.archive.org/web/20130723051931/http://www.zioprudenzio.it/index.html. Bezpośredni link do Fokkera Dr I to https://web.archive.org/web/20140428063242/http://www.zioprudenzio.it/Fka_fokd1.html

fokkerdr18

fokkerdr14